วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย

 

รากฐานทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทยมีที่มาจากวิถีชีวิตดั้งเดิม

 

 
 คือ สังคมเกษตรที่พึ่งพาธรรมชาติ ความคิด ความเชื่อทางศาสนา การผสมผสานกับวัฒนธรรมต่างชาติ
มีการดัดแปลงปรับปรุงเพื่อให้เหมาะสมกับเอกลักษณ์เฉพาะ และมีการพัฒนาถ่ายทอดมาจนถึงปัจจุบัน
วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทยเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าที่บรรพบุรุษไทย
ได้สั่งสมไว้ให้ลูกหลานไทยจึงควรอนุรักษ์ไว้ด้วยความภาคภูมิใจ

 

    2.1 วัฒนธรรมไทย

วัฒนธรรม (culture) หมายถึง ทุกสิ่งทุกอย่างที่มนุษย์สร้างขึ้น โดยปรับปรุงเปลี่ยนแปลงจากการเรียนรู้และประสบการณ์

วัฒนธรรมไทย (Thai Culture) หมายถึง สิ่งที่คนไทยคิดและสร้างขึ้นมาจากความรู้และประสบการณ์

ซึ่งคนส่วนใหญ่ต่างยอมรับว่าเป็นสิ่งที่ดีงาม อันมีรูปแบบ กฎเกณฑ์ เป็นที่ยอมรับกันของคนในสังคม
เพื่อการปฏิบัติให้เป็นไปตามรูปแบบเดียวกัน

สังคมไทยเป็นสังคมเปิด ฉะนั้น วัฒนธรรมไทยนอกจากจะเกิดขึ้นมาจากคนไทยหรือบรรพบุรุษไทยที่รู้จักรสร้างคิดสิ่งต่างๆเพื่อการดำรงชีวิตร่วมกันในสังคมที่สืบทอดกันมายาวนานแล้ว

เรายังรับวัฒนธรรมต่างชาติ โดยเฉพาะวัฒนธรรมของประเทศตะวันตกเข้ามาด้วย

 

   2.2 ภูมิปัญญาไทย

        ภูมิปัญญาไทย (Thai Wisdom) หมายถึง ความรู้ความสามารถ และทักษะของคนไทยที่เกิดจากการสั่งสมประสบการณ์ โดยผ่านกระบวนการเรียนรู้ เลือกสรร ปรับปรุง พัฒนา

และถ่ายทอดมาเป็นอย่างดี เพื่อใช้ในการแก้ไขปัญหา และพัฒนาวิถีชีวิตของคนไทยได้อย่างเหมาะสมกับยุคสมัย

 

การทอผ้า

ภาพหามาจากเว็บ http://my.dek-d.com/papanaruto/blog/

      

 
2.3 ตัวอย่างภูมิปัญญาไทยที่มีอิทธิพลต่อวิถีการดำเนินชีวิตของคนไทย

                  ภูมิปัญญาไทย คือ ความรู้ความสามารถในการจัดการกับปัญหาที่เกิดขึ้นในการดำรงชีวิตในสังคมไทย ภูมิปัญญาที่เกิดขึ้นในสังคมไทยมีมากมายหลายด้าน

ภูมิปัญญาบางด้านสืบทอดมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน โดยมีอิทธิพลต่อวิถีชีวิตของคนไทยในด้านต่างๆหลายด้าน
ได้แก่ ด้านการเมืองการปกครอง ด้านคติความเชื่อ ด้านการดำเนินชีวิต ด้านศิลปวัฒนธรรม

        2.3.1 ด้านการเมืองการปกครอง

      ภูมิปัญญาไทยในด้านการเมืองการปกครองมีหลายประการ เช่น

        1.ฐานะของสถาบันพระมหากษัตริย์ในสังคมไทย      

ในสังคมต่างๆ จะต้องมีระบบกฎเกณฑ์บังคับให้สมาชิกในสังคมปฏิบัติตาม เพื่อให้สมาชิกทุกคนสามารถอยู่ร่วมกันในสังคมได้อย่างปกติสุข

        พระมหากษัตริย์ไทยเป็นศูนย์กลางที่สำคัญที่สุดและอยู่สูงสุดของสังคม เป็นจักรกลของความเคลื่อนไหวของสังคม โดยมีบทบาทสำคัญ คือ ความรับผิดชอบทั้งต่อการเมืองและสังคม 

         2.3.2 ด้านคติความเชื่อ

         ในแต่ละสังคมย่อมมีการสร้างระเบียบแบบแผน ในสังคมไทยภูมิปัญญาด้านความเชื่อที่มีอิทธิพลต่อคนไทยมีอยู่

2 ความเชื่อ คือ คติความเชื่อในพระพุทธศาสนาและคติความเชื่อในเรื่องจิตวิญญาณ

               1. คติความเชื่อในพระพุทธศาสนา

คติความเชื่อในพระพุทธศาสนาเป็นแนวทางในการปฏิบัติของสังคมไทยมาเป็นเวลาช้านาน
พระพุทธศาสนาทำให้คนไทยมีกรอบความคิดและโลกทัศน์เป็นไปตามคำสั่งสอนในพระพุทธศาสนา

            -ด้านโลกทัศน์  คนไทยมองธรรมชาติตาหลักพระพุทธศาสนา คือ

สรรพสิ่งมีเกิด มีดับ มีความเสื่อม และมีความเจริญตามลำดับ

            -ด้านการเมืองการปกครอง 

คำสอนในด้านการปกครองของพระพุทธศาสนาได้กลายมาเป็นหลักในการปกครองประเทศของพระมหากษัตริย์ โดยหลักคำสอนทั้งทศพิธราชธรรม 10 และจักรวรรดิวัตร 12

            -ด้านขนบธรรมเนียมประเพณี

พระพุทธศาสนาเป็นรากฐานสำคัญของขนบธรรมเนียมประเพณีของไทยเกือบทุกด้าน ทั้งจารีตประเพณีซึ่งเป็นเรื่องของศีลธรรม

            -  ด้านการศึกษา

ในช่วงเวลาก่อนหน้าการปฏิรูปการศึกษาในสมัยรัชกาลที่ 5 สถาบันที่มีบทบาทในด้านการศึกษาสังคมไทยคือสถาบันพระพุทธศาสนา โดยเป็นแหล่งในการถ่ายทอดความรู้ทางด้านการศาสนาและศิลปวิทยาต่างๆ

            - ด้านภาษาและวรรณคดี 

พระพุทธศาสนาเข้ามามีบทบาทในสังคมไทย ในด้านภาษา ได้แก่ ภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต ซึ่งเป็นภาษาที่นิยมใช้ในพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทและพระพุทธศาสนานิกายมหายาน

            -ด้านสังคม

วัดในพระพุทธศาสนาดำรงฐานะเป็นศูนย์กลางของชุมชน โดยดำรงฐานะสำคัญสำหรับชุมชนในหลายด้าน

            -คติความเชื่อในพระพุทธศาสนา

เป็นภูมิปัญญาสำคัญที่สุดของสังคมไทย เนื่องจากเป็นรากฐานทางภูมิปัญญาที่ให้กำเนิดภูมิปัญญาด้านอื่นๆในส